Rolniczy handel detaliczny i co RHD znaczy dla kupującego wędliny

Rolniczy handel detaliczny, w skrócie RHD, to forma działalności, w której rolnik przetwarza surowiec pochodzący głównie z własnego gospodarstwa i sprzedaje gotowy wyrób bezpośrednio konsumentowi. Dla kupującego oznacza to krótką drogę od gospodarstwa do stołu, ale też inne limity i inny zasięg sprzedaży niż w zakładzie zatwierdzonym.

Skąd wzięła się ta forma

Przed jej wprowadzeniem rolnik, który chciał sprzedawać własną kiełbasę, miał do wyboru albo pełne wymagania zakładu przetwórczego, albo sprzedaż w szarej strefie. Pierwsze bywało nieosiągalne przy skali kilkudziesięciu kilogramów miesięcznie, drugie jest nielegalne i pozbawia kupującego jakiejkolwiek ochrony.

Rolniczy handel detaliczny wypełnił tę lukę: ustawodawca dopuścił przetwórstwo i sprzedaż w małej skali, z uproszczonymi wymaganiami, ale nadal pod nadzorem. To istotne rozróżnienie, bo uproszczony nadzór to nie jest brak nadzoru.

Jeżeli czytasz to jako producent, a nie jako kupujący, konkretną listę obowiązków opisaliśmy osobno: wymagania weterynaryjne i sanitarne w rolniczym handlu detalicznym wraz z terminem wpisu do rejestru i ewidencją sprzedaży. Druk, załączniki i opłatę 10 zł rozpisuje wpis o tym, jak złożyć wniosek RHD o wpis do rejestru, a pełną tabelę kilogramów, które wolno oddać sklepom, znajdziesz na stronie RHD limity sprzedaży.

Co RHD oznacza w praktyce

• Surowiec pochodzi głównie z własnego gospodarstwa. Przepisy dopuszczają udział surowca z zewnątrz, ale w ograniczonym zakresie.
• Sprzedaż trafia bezpośrednio do konsumenta. Rolnik sprzedaje w gospodarstwie, na targu, na własnym stoisku, a także na odległość, czyli wysyłkowo.
• Limity ilościowe dotyczą wyłącznie dostaw do sklepów i restauracji. Konsumentowi rolnik sprzedaje na terenie całego kraju bez limitu. Roczne limity z rozporządzenia z 12 września 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1971) obejmują tylko to, co trafia do zakładów handlu detalicznego, na przykład 1 400 kg produktów mięsnych. Po ich wyczerpaniu dostawy do sklepów wymagają innej formy działalności.
• Działalność wymaga rejestracji u powiatowego lekarza weterynarii, gdy dotyczy produktów pochodzenia zwierzęcego. Rolnik dostaje wtedy weterynaryjny numer identyfikacyjny.
• Obowiązuje oznakowanie miejsca sprzedaży nazwą i adresem producenta oraz napisem wskazującym rolniczy handel detaliczny.

RHD kontra MOL kontra zakład zatwierdzony

Ta tabela odpowiada na pytanie, które pada najczęściej: dlaczego wyrób od rolnika nie ma owalnego znaku z numerem i literami WE. Bo ten znak jest zarezerwowany dla zakładów zatwierdzonych, a nie dlatego, że coś jest nie tak.

Co to zmienia dla kupującego

Trzy rzeczy. Po pierwsze, kupujesz od osoby, która zna cały łańcuch: hodowlę, ubój zlecony w rzeźni, przetwórstwo i sprzedaż. Pytanie o pochodzenie surowca ma tu sens, bo odpowiedź jest krótka.

Po drugie, skala jest mała, więc asortyment bywa węższy i sezonowy, a wyroby wychodzą partiami. Jeśli potrzebujesz stałej dostępności przez cały rok, właściwym adresem jest zakład o większej skali.

Po trzecie, ograniczeniem jest moc produkcyjna, a nie przepis. Zamówienie od osoby prywatnej, nawet na wesele na 150 osób, nie wchodzi w limit RHD, bo limit dotyczy tylko dostaw do sklepów i restauracji. Mała pracownia robi jednak kilka partii w miesiącu, więc duże zamówienie trzeba złożyć z wyprzedzeniem. Terminy rozpisaliśmy we wpisie o wędlinach na święta.

O co zapytać sprzedającego w formule RHD

1. W jakiej formie prowadzi Pan sprzedaż: rolniczy handel detaliczny, sprzedaż bezpośrednia czy zarejestrowany zakład?
2. Czy działalność jest zarejestrowana u powiatowego lekarza weterynarii i jaki ma numer?
3. Skąd pochodzi mięso i gdzie odbywa się ubój?
4. Jaka jest wydajność tego wyrobu i co dokładnie jest w składzie?
5. Jaki jest termin przydatności i w jakiej temperaturze wyrób ma być przechowywany?

Numer, który dostaniesz, możesz odczytać w narzędziu do weterynaryjnego numeru identyfikacyjnego: pierwsze dwie cyfry powiedzą, z którego województwa pochodzi zakład.

Czego RHD nie oznacza

Nie oznacza automatycznie lepszego składu. Rolnik w formule RHD może użyć peklosoli i przypraw dokładnie tak jak każdy inny wytwórca, i zwykle to robi, bo bez azotynu sodu wyrób peklowany po prostu nie powstanie. Skład sprawdzasz tak samo jak wszędzie indziej, czyli pytając o wydajność i o listę składników.

Nie oznacza też braku kontroli. Rejestracja u powiatowego lekarza weterynarii jest wymogiem, a nie formalnością do pominięcia. Sprzedaż wyrobów z mięsa bez żadnej rejestracji nie jest rolniczym handlem detalicznym, tylko sprzedażą poza nadzorem, i tego właśnie warto unikać.